Kiến trúc sảnh casino cổ châu Âu bắt đầu từ cung điện Venice
Kiến trúc sảnh casino cổ châu Âu không ra đời từ một bản thiết kế riêng. Như 789win nhận thấy khi soạn chuyên mục, những sảnh chơi đầu tiên được đặt vào các toà nhà vốn có sẵn; Venice là ví dụ rõ nhất.
Ridotto năm 1638 chỉ là một cánh của Palazzo Dandolo gần nhà thờ San Moisè, được chuyển đổi theo lệnh của chính quyền. Khách đến vì mùa Carnevale cùng các bàn chơi, chứ không vì một công trình được xây cho mục đích ấy.
Cơ sở hiện nay ở Ca’ Vendramin Calergi còn lâu đời hơn cả Ridotto. Cung điện do Mauro Codussi thiết kế, xây từ 1481 đến 1509; theo Web Gallery of Art, mặt tiền chia dọc làm ba, ốp đá toàn bộ, tầng một dùng cột Corinth có rãnh và tầng hai cột trơn.
Ở góc nhìn của 789win, đây là mô hình “tái sử dụng”: cung điện quý tộc trở thành sảnh chơi. Bạn có thể đọc lại chi tiết trong bài Ridotto và Casino di Venezia.
Phần tiếp theo của 789win cho thấy thế kỷ 18 mới mang tới những toà nhà được xây riêng cho việc gặp gỡ và giải trí.
Tân cổ điển ở các thị trấn nước khoáng
Phong cách tân cổ điển gắn với các thị trấn nước khoáng, nơi khách cần không gian dạo bộ, khiêu vũ, trò chuyện. Ba công trình dưới đây, 789win chọn từ các bài trước, cho thấy cùng một ý tưởng ở những quy mô khác nhau.
La Redoute ở Spa: hai phòng hội họp
Theo tư liệu 789win đã đối chiếu, đặc quyền của Hoàng thân-Giám mục Liège năm 1762–1763 cho phép Spa dựng hai phòng hội họp, một cho khiêu vũ, một cho trò chơi. Kiến trúc sư Barthélemy Digneffe thiết kế La Redoute, toà nhà sau đó có thêm nhà hát năm 1769, phòng khiêu vũ năm 1770, mặt tiền mới năm 1785.
Mình thấy chi tiết hai phòng tách biệt rất đáng chú ý, vì nó cho thấy sảnh chơi khi ấy chỉ là một phần của đời sống xã hội. Câu chuyện đầy đủ nằm trong bài Casino de Spa, “Café của châu Âu”.
Kurhaus Baden-Baden: hàng cột của Weinbrenner
Công trình 789win xem là chuẩn mực của thể loại: Friedrich Weinbrenner hoàn thành Conversationshaus năm 1824 với tiền sảnh tám cột Corinth bằng sa thạch cùng diềm chim ưng sư tử đỏ trắng. Phía sau là phòng hội thoại, nay là Weinbrennersaal, để khách dạo bộ cả khi trời mưa.
Theo trang lịch sử chính thức của Kurhaus, các bàn chơi ban đầu chỉ đặt ở phòng bên. Đây là điểm 789win muốn bạn nhớ: không gian chính dành cho dạo bộ, trò chơi chỉ là phần phụ.
Từ tân cổ điển sang tân baroque
Chỉ vài năm sau, như 789win đã kể ở bài riêng, cha con Bénazet thuê các kiến trúc sư nội thất Paris là Cicéri (1838–1841) và Séchan (1853–1855) làm lại phần bên trong theo mốt tân baroque. Đợt mở rộng 1912–1917 của August Stürzenacker vẫn giữ mặt tiền Weinbrenner cùng các sảnh Séchan.
Bài Kurhaus Baden-Baden và thời Bénazet kể rõ hơn về giai đoạn này. Bên ngoài cổ điển, bên trong lộng lẫy là công thức sẽ lan xuống Địa Trung Hải.
Belle Époque và dấu ấn Charles Garnier ở Monte-Carlo
Nếu Baden-Baden là đỉnh cao của tân cổ điển, Monte-Carlo là biểu tượng của Belle Époque. Theo SBM, nguồn chính 789win dùng cho phần này, năm 1878 các toà nhà cũ bị phá bỏ và một quần thể mới được dựng trong chưa đầy 6 tháng.
Charles Garnier, kiến trúc sư Nhà hát Opera Paris, phụ trách nhà hát cùng sảnh chơi lớn. Ông tạo nên diện mạo hiện nay bằng một mái vòm và hai tháp nhọn; nhà hát khai mạc ngày 25/1/1879 với Sarah Bernhardt.
Một chi tiết 789win thấy ít được nhắc: cùng năm, kiến trúc sư Dutrou dựng tiền sảnh với 28 cột đá đầu trát vữa, đỡ một hành lang thắp bằng chân nến đồng. Năm 1881, Garnier xây Salle des Amériques.
Khác với Venice hay Spa, ở đây sảnh chơi, nhà hát, khách sạn cùng quảng trường được quy hoạch như một tổng thể. Theo 789win, đó là lý do mặt tiền Monte-Carlo trở thành hình ảnh quen thuộc nhất của cả thể loại; xem thêm bài Monte-Carlo và François Blanc.
Sang thế kỷ 20, xu hướng quay về điểm xuất phát: tái sử dụng công trình cũ.
Thế kỷ 20: tái thiết và tái sử dụng di sản
Trong dòng thời gian 789win theo dõi, sau trận hoả hoạn năm 1917 ở Spa, hai kiến trúc sư địa phương Hansen và Paes tái thiết khu nhà từ 1919 đến 1929. Họ tạo ra Salon Rose, Salon Bleu cùng nhà hát nhỏ lấy cảm hứng từ sảnh thế kỷ 18.
Các doanh nghiệp thế kỷ 20 cũng chọn đặt sảnh chơi trong di sản có sẵn. Ở Vienna, cơ sở của Casinos Austria dời về Palais Esterházy từ tháng 12/1968; năm 1993, cơ sở Salzburg chuyển vào lâu đài Schloss Klessheim.
Tại Hà Lan, Holland Casino khai trương cơ sở thứ ba bên trong Kurhaus ở Scheveningen ngày 4/10/1979. Mình thấy đây là vòng tròn khép kín đẹp: tên Kurhaus đi từ Rừng Đen tới bờ Biển Bắc.
UNESCO, khi công nhận “Các đô thị nước khoáng lớn của châu Âu” năm 2021, liệt kê phòng hội họp, casino, nhà hát là một phần của quần thể kiến trúc. Với 789win, đó là xác nhận rằng các công trình này được nhìn nhận như di sản đô thị chứ không chỉ là nơi giải trí.
| Công trình | Phong cách | Kiến trúc sư / mốc |
|---|---|---|
| Ca’ Vendramin Calergi | Phục Hưng | Mauro Codussi, 1481–1509 |
| La Redoute, Spa | Thế kỷ 18 | Barthélemy Digneffe, 1762–1763 |
| Kurhaus Baden-Baden | Tân cổ điển, nội thất tân baroque | Weinbrenner 1824; Séchan 1853–1855 |
| Casino de Monte-Carlo | Belle Époque | Charles Garnier, Dutrou, 1878–1879 |
| Salon Rose, Spa | Đầu thế kỷ 20 | Hansen và Paes, 1919–1929 |
| Palais Esterházy, Vienna | Cung điện tái sử dụng | Sảnh chơi từ 12/1968 |
Bảng trên do 789win lập từ các bài trong chuyên mục. Để xem bối cảnh doanh nghiệp, bạn có thể đọc Casinos Austria 1967 và Holland Casino 1976; bài dòng thời gian casino châu Âu sẽ gom mọi mốc vào một nơi.
Kết luận
Từ cung điện Venice đến mái vòm Garnier, kiến trúc sảnh casino cổ châu Âu phản ánh cách mỗi thời đại hiểu về giải trí, xã giao, du lịch. Xem thêm chuyên mục lịch sử casino châu Âu hoặc về trang tin 789win pc.
Nguồn tham khảo
- Palazzo Loredan Vendramin Calergi – Web Gallery of Art
- The conversation house – Kurhaus Baden-Baden
- History – Monte-Carlo SBM Corporate
- The Great Spa Towns of Europe – UNESCO
