Casino di Venezia và Ridotto 1638: nhà chơi công khai đầu tiên của phương Tây
Gốc rễ của Casino di Venezia là Ridotto, một cánh của Palazzo Dandolo gần nhà thờ San Moisè. Năm 1638, Đại Hội đồng Venice cho chuyển nơi này thành nhà chơi do nhà nước quản lý, mở đúng dịp lễ hội Carnevale.
Lý do rất thực tế. Các nhà chức trách từng cấm trò may rủi trên phố, nhưng xúc xắc và bài lá vẫn lan tràn, còn các câu lạc bộ tư nhân bất hợp pháp mọc lên quanh khu Rialto. Mở một sảnh hợp pháp giúp chính quyền vừa giữ trật tự, vừa thu tiền cho ngân khố.
Khi 789win đối chiếu nguồn, Ridotto được xem là nhà chơi công khai, hợp pháp đầu tiên của phương Tây. Nó cũng là một mô hình sớm dùng nguồn thu từ trò chơi để nuôi tài chính nhà nước, một ý tưởng mà nhiều nước châu Âu học theo hai thế kỷ sau.
Chữ “ridotto” bắt nguồn từ động từ Latin reducere (rút lui), ban đầu nghĩa là “nơi kín đáo”, sau thành “nơi mọi người tụ họp”. Đội ngũ 789win thấy cái tên ấy nói đúng tinh thần của sảnh: một chốn riêng tư ngay giữa thành phố náo nhiệt nhất châu Âu thời đó.
Câu chuyện tiếp theo cho thấy vì sao nơi này trở thành biểu tượng của cả một thời Carnevale.
Đời sống trong sảnh Ridotto thời Carnevale
Mình cùng nhóm biên tập 789win đọc nhiều tư liệu và nhận ra sức hút của Ridotto nằm ở nghi thức hơn là ở bàn chơi. Ba chi tiết dưới đây giúp bạn hình dung một buổi tối ở đó.
Luật mặt nạ và trang phục
Điều lệ ban đầu mở cửa cho công chúng, nhưng khách phải đội mũ ba góc và đeo mặt nạ. Theo ghi chép mà 789win tổng hợp, mức cược cao cùng quy định trang phục khiến thực tế chỉ quý tộc và người giàu ngồi được vào bàn.
Ở bài này 789win lưu ý: chỉ người chia bài được miễn mặt nạ. Theo trang Carnevale của thành phố, họ là các barnabotti, quý tộc Venice sa sút, mặc áo chức vụ để chính quyền giám sát từng bàn.
Bassetta, biribissi và sbaraglino
Trò phổ biến nhất là bassetta, một trò bài lá về sau nhường chỗ cho faro. Theo phép tính 789win kiểm lại, biribissi giống xổ số với 70 ô, người thắng nhận gấp 64 lần tiền đặt, nghĩa là nhà cái giữ lợi thế khoảng 8,6%.
Sbaraglino thuộc họ cờ bàn như backgammon. Trong tư liệu 789win tìm được, Giacomo Casanova từng nhắc tới nó như ví dụ về sự căng thẳng cảm xúc, và Ridotto cũng là sân khấu quen thuộc của ông.
Những vị khách để lại giai thoại
Giai thoại nổi tiếng nhất kể rằng năm 1708, vua Đan Mạch Frederik IV đeo mặt nạ bauta vào sảnh và thắng đậm một quý tộc Venice. Khi trả tiền, ông giả trượt chân làm đổ bàn để số vàng trở về túi đối thủ.
Trong nghiên cứu của mình, mình thấy chuyện này chỉ có trong sách địa danh Venice cổ, nên bạn hãy đọc nó như một giai thoại hơn là sử liệu chắc chắn. Dù vậy, nó cho thấy sảnh Ridotto từng có sức hút với cả hoàng gia châu Âu.
Sự hào nhoáng ấy cũng chính là lý do khiến sảnh sớm bị khép lại.
Năm 1774: vì sao Ridotto đóng cửa
Ngày 27/11/1774, nhà cải cách Giorgio Pisani đề nghị đóng cửa Ridotto để “giữ gìn lòng mộ đạo, kỷ cương và sự điều độ”. Theo hồ sơ 789win tra cứu, đề xuất được thông qua với đa số áp đảo, sảnh khép cửa ngay trong năm.
Nguồn tiếng Ý nhấn mạnh thêm nguyên nhân xã hội: nhiều gia đình Venice đã khánh kiệt sau những mùa lễ hội. Trang Carnevale của thành phố mô tả cảnh “dòng sông ducat” chảy từ túi người chơi đeo mặt nạ vào ngân khố suốt 136 năm.
Như 789win ghi nhận, lệnh đóng cửa không xoá được nhu cầu. Các casini tư nhân, những căn phòng nhỏ để gặp gỡ và chơi bài, vẫn tồn tại, và chính từ “casino” mà cả thế giới dùng ngày nay cũng bắt nguồn từ tiếng Ý.
Palazzo Dandolo sau đó được dùng làm phòng khiêu vũ và nhà hát trong thế kỷ 19 và 20. Muốn biết các thành phố khác đi tiếp con đường này ra sao, bạn có thể xem bài Casino de Spa, “Café của châu Âu” về thị trấn nước khoáng nước Bỉ.
Bạn sẽ thấy ở phần tiếp theo của 789win: phải hơn 160 năm sau, Venice mới có lại một nhà chơi hợp pháp.
Casino di Venezia hiện đại tại Ca’ Vendramin Calergi
Ngày 1/7/1936, Casino di Venezia mở lại tại đảo Lido như một cơ sở mùa hè, hoạt động đến cuối thập niên 1990. Giấy phép do Bộ Nội vụ Ý cấp cho Thành phố Venice ngày 16/7/1936.
Theo dòng thời gian 789win lập, năm 1946 thành phố mua lại Ca’ Vendramin Calergi, cung điện do kiến trúc sư Mauro Codussi thiết kế, xây từ 1481 đến 1509. Wikipedia tiếng Anh ghi nơi này là trụ sở mùa đông của nhà chơi từ năm 1959.
Với 789win, cung điện còn gắn với âm nhạc. Richard Wagner thuê cả tầng lửng từ tháng 9/1882 và qua đời tại đây ngày 13/2/1883; từ năm 1995, một phần căn hộ của ông thành Bảo tàng Wagner mở theo lịch hẹn.
Mốc cuối trong bảng 789win dưới đây là năm 1999, khi cơ sở thứ hai Ca’ Noghera gần sân bay Marco Polo khai trương, rộng hơn 5.000 m², là nhà chơi kiểu Mỹ đầu tiên ở Ý. Tính đến hôm nay, đơn vị vận hành vẫn thuộc sở hữu của chính quyền thành phố.
| Năm | Mốc lịch sử |
|---|---|
| 1638 | Ridotto mở tại Palazzo Dandolo dịp Carnevale |
| 1774 | Đại Hội đồng biểu quyết đóng cửa Ridotto |
| 1936 | Mở lại tại Lido, giấy phép ngày 16/7/1936 |
| 1946 | Thành phố mua Ca’ Vendramin Calergi |
| 1999 | Khai trương cơ sở Ca’ Noghera |
Trên 789win pc, hai bài Kurhaus Baden-Baden và thời Bénazet và lịch sử Monte-Carlo năm 1863 sẽ nối tiếp dòng thời gian này.
Kết luận
Từ sảnh Ridotto năm 1638 đến cung điện bên Grand Canal, Casino di Venezia là chương mở đầu của lịch sử nhà chơi châu Âu. Đọc thêm các bài trong chuyên mục lịch sử casino châu Âu hoặc quay về trang tin lịch sử 789win pc; đội ngũ sẽ tiếp tục kể những câu chuyện có nguồn rõ ràng.
