Lịch sử Ngoại hạng Anh bắt đầu khi 22 câu lạc bộ Hạng Nhất rời Football League vào tháng 2/1992 để lập một giải đấu tự chủ về thương mại. 789win điểm lại các bước thành lập, mùa giải đầu tiên, bản hợp đồng truyền hình 304 triệu bảng với BSkyB và danh sách nhà vô địch qua 34 mùa, đến mùa 2025-26.
Vì sao Premier League ra đời
Theo trang chính thức của giải, đầu thập niên 1990, các câu lạc bộ Hạng Nhất của Anh tin rằng bóng đá cần được tái cấu trúc triệt để nếu họ và cả môn thể thao này muốn phát triển. Đây là điểm khởi đầu của lịch sử Ngoại hạng Anh, một cuộc ly khai có tính toán thay vì một giải đấu mới hoàn toàn.
Nếu nhìn lại lịch sử Ngoại hạng Anh theo dòng thời gian, có ba mốc pháp lý cần nhớ: ngày ký thỏa thuận, ngày rút khỏi Football League và ngày thành lập công ty. Mỗi mốc cách nhau vài tháng và cùng tạo nên khung pháp lý cho giải đấu mới.
Founder Members Agreement ngày 17/7/1991
Ngày 17/7/1991, các câu lạc bộ ký Thỏa thuận thành viên sáng lập, đặt ra những nguyên tắc cơ bản của giải mới. Premier League sẽ độc lập về thương mại với Football League và Hiệp hội bóng đá Anh (FA), tự do đàm phán các hợp đồng phát sóng và tài trợ. Đây là điều khoản quan trọng nhất trong lịch sử Ngoại hạng Anh.
Cuộc ly khai ngày 20/2/1992
Ngày 20/2/1992, cả 22 câu lạc bộ Hạng Nhất đồng loạt rút khỏi Football League. Theo Wikipedia tiếng Việt, Football League là giải đấu khởi nguồn từ năm 1888, nên quyết định này chấm dứt hơn một thế kỷ hạng đấu cao nhất nằm trong hệ thống ấy.
Thành lập công ty ngày 27/5/1992
Ba tháng sau, ngày 27/5/1992, Premier League chính thức được thành lập dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn. Theo Wikipedia tiếng Việt, cơ chế lên xuống hạng với hạng dưới vẫn được giữ nguyên: ba đội lên, ba đội xuống. Nhờ đó, lịch sử Ngoại hạng Anh không tách rời hệ thống bóng đá Anh mà chỉ thay đổi đỉnh tháp.
Wikipedia tiếng Việt cũng ghi nhận công ty mới ban đầu làm việc tại văn phòng của FA, sau đó đặt trụ sở chính ở Lancaster Gate, London. Chi tiết này cho thấy ở giai đoạn đầu của lịch sử Ngoại hạng Anh, giải đấu mới vẫn gắn chặt với cơ quan quản lý bóng đá Anh dù đã độc lập về thương mại.
Mùa giải đầu tiên 1992-93 và quá trình thu gọn còn 20 đội
Mùa giải đầu tiên trong lịch sử Ngoại hạng Anh khởi tranh vào thứ Bảy ngày 15/8/1992 với 22 câu lạc bộ. Khi đó giải có tên FA Premier League, và Brian Deane của Sheffield United là người ghi bàn thắng đầu tiên.
22 thành viên sáng lập gồm Arsenal, Aston Villa, Blackburn Rovers, Chelsea, Coventry City, Crystal Palace, Everton, Ipswich Town, Leeds United, Liverpool, Manchester City, Manchester United, Middlesbrough, Norwich City, Nottingham Forest, Oldham Athletic, Queens Park Rangers, Sheffield United, Sheffield Wednesday, Southampton, Tottenham Hotspur và Wimbledon. Đây là danh sách mở màn cho lịch sử Ngoại hạng Anh.
Ngay từ đầu, ban tổ chức đã có ý định giảm số đội xuống 20 để nâng chất lượng chuyên môn. Mục tiêu đạt được vào cuối mùa 1994-95, khi bốn đội xuống hạng và chỉ hai đội lên hạng. Theo Bảo tàng Bóng đá Quốc gia Anh, với 20 đội, mỗi mùa có 380 trận và mỗi đội đá 38 trận, khuôn khổ vẫn được duy trì trong lịch sử Ngoại hạng Anh đến nay.
Tên gọi của giải cũng thay đổi theo nhà tài trợ. Trang chính thức cho biết từ 1993 đến 2016, mỗi mùa giải đều có nhà tài trợ danh nghĩa: mùa 1993-94 giải được gọi là FA Carling Premiership, đến năm 2001 nhà tài trợ đổi sang Barclaycard. Những cái tên ấy là một phần ký ức của lịch sử Ngoại hạng Anh với nhiều thế hệ người hâm mộ.
Hợp đồng truyền hình đầu tiên với BSkyB
Quyền tự đàm phán bản quyền là lý do chính khiến giải được thành lập, và bản hợp đồng đầu tiên trở thành bước ngoặt của lịch sử Ngoại hạng Anh. Theo The Times ngày 20/5/1992, giải ký thỏa thuận 5 năm trị giá 304 triệu bảng với BSkyB và BBC, khiến kênh ITV mất quyền phát sóng.
SportsPro cho biết đây là hợp đồng phát trực tiếp độc quyền cho BSkyB, các trận được xếp vào chiều Chủ nhật và tối thứ Hai. Lần đầu tiên các trận đấu của hạng cao nhất nước Anh phải trả phí mới xem được, còn BBC giữ quyền phát chương trình tóm tắt Match of the Day vào tối thứ Bảy.
Australian Financial Review ngày 5/6/1992 cũng gọi đây là bản hợp đồng tiên phong cho mô hình truyền hình trả tiền theo lượt xem ở Anh. Trang chính thức của giải nhận xét quyết định chọn Sky là một bước đi cấp tiến vào thời điểm đó, và Sky đã đồng hành liên tục, góp vai trò lớn trong sự phát triển của lịch sử Ngoại hạng Anh.
Từ bản hợp đồng đầu tiên này, tiền bản quyền truyền hình trở thành nguồn thu chính của các câu lạc bộ. Đó cũng là lý do mỗi lần đàm phán bản quyền mới luôn được theo dõi như một sự kiện lớn trong lịch sử Ngoại hạng Anh.
Các nhà vô địch qua 34 mùa giải
Theo trang chính thức của giải, kể từ năm 1992 mới có bảy câu lạc bộ khác nhau vô địch: Manchester United, Blackburn Rovers, Arsenal, Chelsea, Manchester City, Leicester City và Liverpool. Manchester United thành công nhất với 13 danh hiệu sau 34 mùa. Bảng dưới đây tổng hợp đầy đủ lịch sử Ngoại hạng Anh qua từng mùa.
| Mùa giải | Nhà vô địch |
|---|---|
| 1992-93 | Man Utd |
| 1993-94 | Man Utd |
| 1994-95 | Blackburn Rovers |
| 1995-96 | Man Utd |
| 1996-97 | Man Utd |
| 1997-98 | Arsenal |
| 1998-99 | Man Utd |
| 1999-00 | Man Utd |
| 2000-01 | Man Utd |
| 2001-02 | Arsenal |
| 2002-03 | Man Utd |
| 2003-04 | Arsenal |
| 2004-05 | Chelsea |
| 2005-06 | Chelsea |
| 2006-07 | Man Utd |
| 2007-08 | Man Utd |
| 2008-09 | Man Utd |
| 2009-10 | Chelsea |
| 2010-11 | Man Utd |
| 2011-12 | Man City |
| 2012-13 | Man Utd |
| 2013-14 | Man City |
| 2014-15 | Chelsea |
| 2015-16 | Leicester City |
| 2016-17 | Chelsea |
| 2017-18 | Man City |
| 2018-19 | Man City |
| 2019-20 | Liverpool |
| 2020-21 | Man City |
| 2021-22 | Man City |
| 2022-23 | Man City |
| 2023-24 | Man City |
| 2024-25 | Liverpool |
| 2025-26 | Arsenal |
Huấn luyện viên thành công nhất của giải là Sir Alex Ferguson, người dẫn dắt Manchester United tới mọi danh hiệu Premier League của họ. Trang chính thức cũng ghi nhận ông là người tại vị lâu nhất trong lịch sử giải, 21 năm tính từ năm 1992 cho tới khi nghỉ hưu cuối mùa 2012-13. Không có cái tên nào gắn với lịch sử Ngoại hạng Anh sâu đậm hơn ông.
Đọc bảng theo từng giai đoạn, lịch sử Ngoại hạng Anh có thể chia thành vài thời kỳ: thập niên 1990 và đầu 2000 nghiêng về Manchester United và Arsenal, giữa những năm 2000 có thêm Chelsea, còn từ thập niên 2010 Manchester City trở thành đội giành nhiều danh hiệu nhất. Theo bảng của trang chính thức, Chelsea có 5 lần vô địch, Arsenal 4 lần, Manchester City 8 lần và Liverpool 2 lần.
Liverpool giành chức vô địch Premier League đầu tiên ở mùa 2019-20 và lần thứ hai ở mùa 2024-25. Hai danh hiệu này cách nhau năm mùa, xen giữa là chuỗi thống trị của Manchester City, một giai đoạn cạnh tranh gay gắt trong lịch sử Ngoại hạng Anh.
Mùa 2015-16 của Leicester City là một trong những chức vô địch bất ngờ nhất, còn Manchester City giành bốn danh hiệu liên tiếp từ 2020-21 đến 2023-24. Gần nhất, mùa 2025-26 khép lại với ngôi vô địch của Arsenal, chấm dứt 22 năm chờ đợi kể từ mùa 2003-04, theo trang chính thức của giải.
Tổng kết. Từ thỏa thuận năm 1991 đến chức vô địch của Arsenal mùa 2025-26, lịch sử Ngoại hạng Anh là câu chuyện về một cuộc tái cấu trúc thành công cả về thể thao lẫn thương mại. 789win sẽ tiếp tục kể về những giải đấu lớn khác trong chuyên mục lịch sử giải đấu. Bạn có thể đọc tiếp lịch sử cúp C1 châu Âu, nơi các đội Anh thường xuyên góp mặt, hoặc lịch sử World Cup.
