Lịch sử World Cup bắt đầu từ năm 1930 tại Uruguay với 13 đội tuyển, trải qua hai kỳ bị hủy vì Thế chiến thứ hai và nay đã thành giải đấu 48 đội. 789win tổng hợp nguồn gốc, các lần mở rộng thể thức, danh sách nhà vô địch đến kỳ 2026 cùng những kỷ lục ghi bàn đáng nhớ nhất của giải đấu lớn nhất hành tinh.
Nguồn gốc của World Cup và vai trò của Jules Rimet
Muốn hiểu lịch sử World Cup, cần quay về thập niên 20 của thế kỷ trước. Khi đó bóng đá nhà nghề đã phát triển rộng, nhưng môn bóng đá ở Thế vận hội chỉ cho phép cầu thủ nghiệp dư tham gia. Khoảng trống ấy khiến giới quản lý bóng đá muốn có một sân chơi riêng, nơi các đội tuyển mạnh nhất được gặp nhau mà không bị giới hạn bởi tư cách nghiệp dư.
Ý tưởng từ nhóm quản lý bóng đá Pháp
Theo tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam, ý tưởng tổ chức một giải vô địch thế giới do nhóm các nhà quản lý bóng đá Pháp đề xướng, đứng đầu là Jules Rimet, Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Pháp. Năm 1928, Đại hội FIFA họp tại Amsterdam (Hà Lan) đã thông qua nghị quyết tổ chức giải đấu này một cách đều đặn.
Kỳ đầu tiên tại Uruguay năm 1930
Chương đầu tiên của lịch sử World Cup được viết tại Uruguay năm 1930. Giải có 13 đội tham dự và chủ nhà Uruguay là đội đầu tiên giành chiếc cúp vàng. Việc đi lại giữa các châu lục khi đó còn rất khó khăn, nên số đội góp mặt khá khiêm tốn so với hôm nay.
Từ cúp Jules Rimet đến tên gọi FIFA World Cup
Tên gọi của giải từng thay đổi vài lần. Ban đầu giải được gọi là “Cúp thế giới”, sau đó mang tên cựu chủ tịch FIFA là “Cúp Jules Rimet”, rồi mới đến tên gọi quen thuộc FIFA World Cup. Đây là một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy lịch sử World Cup gắn chặt với tên tuổi của người khởi xướng.
Giai đoạn 1934–1970: chiến tranh, gián đoạn và sự trở lại
Hai kỳ tiếp theo diễn ra ở châu Âu: Ý năm 1934 và Pháp năm 1938, cả hai lần đội tuyển Ý đều lên ngôi. Wikipedia tiếng Anh ghi nhận rằng rất ít đội Nam Mỹ chịu vượt đại dương sang châu Âu dự kỳ 1934, phản ánh đúng khó khăn đi lại của thời kỳ đầu.
Hai kỳ 1942 và 1946 bị hủy
Một khoảng lặng lớn trong lịch sử World Cup là hai kỳ 1942 và 1946 không được tổ chức do Chiến tranh thế giới thứ hai. Phải đến 1950, sau 12 năm gián đoạn, giải mới trở lại, lần này tại Brazil.
Khoảng trống 12 năm ấy cũng là lý do nhiều thống kê về lịch sử World Cup tính tổng số kỳ là 22 đến năm 2022, thay vì 24 nếu giải diễn ra đều đặn bốn năm một lần.
Maracanazo năm 1950
Kỳ 1950 là lần đầu các liên đoàn bóng đá Anh quốc tham dự. Uruguay, đội từng tẩy chay hai kỳ trước, trở lại và vô địch sau khi đánh bại chủ nhà Brazil trong trận đấu được gọi là “Maracanazo”. Đây vẫn là một trong những bất ngờ được nhắc lại nhiều nhất khi người ta kể về lịch sử World Cup.
Đội tuyển Anh vô địch năm 1966
Năm 1966, giải lần đầu đến nước Anh. Chủ nhà thắng Tây Đức 4-2 trong trận chung kết, sau khi hai đội hòa 2-2 trong thời gian thi đấu chính thức. Đến nay, đây vẫn là danh hiệu World Cup duy nhất của tuyển Anh trong lịch sử World Cup.
Số đội tham dự tăng dần qua từng thời kỳ
Một mạch quan trọng của lịch sử World Cup là quy mô giải ngày càng lớn. Theo RSSSF, vòng chung kết từng có 16 đội trong nhiều kỳ, sau đó tăng lên 24 đội và kỳ 1994 tại Mỹ là lần cuối cùng giải dùng thể thức 24 đội.
Từ năm 1998, vòng chung kết có 32 đội và vòng loại kéo dài khoảng ba năm trước đó. Thể thức 32 đội được giữ qua sáu kỳ, từ Pháp 1998 đến Qatar 2022, giai đoạn dài nhất mà lịch sử World Cup giữ nguyên quy mô vòng chung kết.
Bước ngoặt mới nhất của lịch sử World Cup là kỳ 2026, lần đầu có 48 đội tham dự và cũng là lần đầu giải được tổ chức tại ba quốc gia: Mỹ, Canada và Mexico. Theo AP News, trận chung kết diễn ra tại sân MetLife trước 80.663 khán giả.
Giải cũng dần rời khỏi trục châu Âu và châu Mỹ. Hàn Quốc và Nhật Bản cùng đăng cai năm 2002, lần đầu châu Á có World Cup, còn Nam Phi năm 2010 mang giải đến châu Phi lần đầu tiên.
Các nhà vô địch trong lịch sử World Cup
Bảng dưới đây tổng hợp quốc gia đăng cai và nhà vô địch của từng kỳ, theo tư liệu của FIFA và Thông tấn xã Việt Nam, bổ sung kỳ 2026 theo AP News và BBC Sport. Đây là phần nhiều người tra cứu nhất khi tìm hiểu lịch sử World Cup.
| Năm | Đăng cai | Vô địch |
|---|---|---|
| 1930 | Uruguay | Uruguay |
| 1934 | Ý | Ý |
| 1938 | Pháp | Ý |
| 1950 | Brazil | Uruguay |
| 1954 | Thụy Sĩ | Tây Đức |
| 1958 | Thụy Điển | Brazil |
| 1962 | Chile | Brazil |
| 1966 | Anh | Anh |
| 1970 | Mexico | Brazil |
| 1974 | Tây Đức | Tây Đức |
| 1978 | Argentina | Argentina |
| 1982 | Tây Ban Nha | Ý |
| 1986 | Mexico | Argentina |
| 1990 | Ý | Tây Đức |
| 1994 | Mỹ | Brazil |
| 1998 | Pháp | Pháp |
| 2002 | Hàn Quốc, Nhật Bản | Brazil |
| 2006 | Đức | Ý |
| 2010 | Nam Phi | Tây Ban Nha |
| 2014 | Brazil | Đức |
| 2018 | Nga | Pháp |
| 2022 | Qatar | Argentina |
| 2026 | Mỹ, Canada, Mexico | Tây Ban Nha |
Nhìn vào bảng, Brazil là đội giàu thành tích nhất với 5 lần vô địch. Ý và Đức cùng có 4 lần, Argentina 3 lần, còn Pháp, Uruguay và Tây Ban Nha mỗi đội 2 lần. Anh có một lần lên ngôi vào năm 1966. Như vậy, sau 23 kỳ, lịch sử World Cup mới chỉ ghi tên 8 quốc gia vô địch.
Những trận chung kết phải đá thêm giờ
Không ít chương trong lịch sử World Cup được định đoạt ở hiệp phụ hoặc loạt luân lưu. Năm 1978, Argentina thắng Hà Lan 3-1 sau hai hiệp phụ. Năm 1994, Brazil thắng Ý 3-2 trên chấm phạt đền, đó cũng là trận chung kết đầu tiên phải giải quyết bằng loạt sút luân lưu.
Kỳ 2026 và danh hiệu thứ hai của Tây Ban Nha
Ngày 19/7/2026, Tây Ban Nha thắng Argentina 1-0 sau hiệp phụ nhờ bàn thắng của Ferran Torres, theo AP News và BBC Sport. Đây là danh hiệu thứ hai của Tây Ban Nha sau năm 2010. BBC Sport cho biết Tây Ban Nha cũng trở thành quốc gia đầu tiên cùng lúc giữ cả ngôi vô địch World Cup nam và nữ, nối thêm một dấu mốc mới vào lịch sử World Cup.
Ba nhân vật vô địch ở nhiều vai trò
Pelé là cầu thủ duy nhất ba lần vô địch World Cup. Mário Zagallo và Franz Beckenbauer là hai người vô địch cả trên tư cách cầu thủ lẫn huấn luyện viên. Bạn có thể đọc thêm về Pelé và Franz Beckenbauer trong chuyên mục huyền thoại bóng đá.
Những kỷ lục ghi bàn nổi bật của giải
Kỷ lục ghi bàn là phần sôi động nhất của lịch sử World Cup, vì nó vừa thay đổi ngay trong kỳ 2026. Theo AP News và ESPN, Kylian Mbappé trở thành chân sút số một mọi thời đại của World Cup với 22 bàn sau cú đúp vào lưới tuyển Anh ở trận tranh hạng ba ngày 18/7/2026, trận Pháp thua 4-6.
ESPN thống kê Mbappé có 22 bàn sau 22 trận qua ba kỳ, trong đó 8 bàn năm 2022 và 10 bàn năm 2026. BBC cho biết anh hơn Lionel Messi đúng một bàn, tức Messi có 21 bàn. Trước thế hệ này, Miroslav Klose từng giữ kỷ lục với 16 bàn, tiếp theo là Ronaldo người Brazil 15 bàn và Gerd Müller 14 bàn, theo Thông tấn xã Việt Nam.
Một kỷ lục khác vẫn đứng vững là 13 bàn của Just Fontaine trong một kỳ duy nhất, giải năm 1958. Những con số này là lý do lịch sử World Cup luôn được nhắc đến cùng các chân sút lớn. Đọc thêm về Ronaldo Nazário để hiểu hành trình của một trong những tiền đạo hay nhất giải.
Tổng kết. Gần một thế kỷ lịch sử World Cup cho thấy giải đấu lớn lên cùng bóng đá thế giới: từ 13 đội ở Uruguay năm 1930, qua những năm gián đoạn vì chiến tranh, đến kỳ 48 đội đầu tiên năm 2026. 789win sẽ tiếp tục cập nhật các bài về những giải đấu lớn khác trong chuyên mục lịch sử giải đấu, bắt đầu với lịch sử Euro và lịch sử Copa America.
